an ordinary someone

i had a good sunday. (i will write more about it :d)

cứ mỗi lần để mình trôi dạt quá xa, tôi lại thấy trong lòng khẩn thiết một nhu cầu được ngồi lại, để thở. một hơi thở trọn vẹn chiều dài của nó.
tôi cần đi rửa chén, đi dọn nhà, và đi bộ nữa. những việc giản đơn mà tôi xếp vào những điều gần gũi với trái tim tôi, những việc mà khi làm nó tôi sẽ thấy lòng mình dễ chịu, yên lành.
và tôi tìm nghe lại bản nhạc kết phim của The Twilight Samurai. bộ phim yêu thích của tôi. bản nhạc yêu thích của tôi.
nếu hỏi lý do nào khiến tôi yêu thích bộ phim này đến thế thì có lẽ là vì sâu thẳm trong tôi tồn tại một mong muốn mãnh liệt về một cuộc sống như của Seibei. anh sống một cuộc đời trọn vẹn – giản dị, trách nhiệm và đầy phẩm giá. tôi ước mình có thể sống như thế, và tôi luôn hướng mình về điều đó dù bây giờ tôi hãy còn ở rất xa. tôi thấy ở Seibei có một sức mạnh lớn xuất phát từ nội tâm. cái sức mạnh khi người ta hiểu rõ hoàn cảnh của mình, chăm sóc những điều ý nghĩa đối với mình, đưa ra lựa chọn và nhận lãnh trách nhiệm, làm theo những điều đúng trong lòng mình. cảm giác dù có bao nhiêu xôn xao ngoài thế giới cũng không gì có thể lay chuyển được anh. như một cái cây, anh cắm rễ sâu vào lòng đất, vươn lên vững chắc, ra lá ra hoa như tự thân nó phải thế, dẫu có người chứng hay không.

The Twilight Samurai là bộ phim đưa tôi “về nhà,” khi tôi thấy mình đang chông chênh không đứng trên mặt đất thì Yoji Yamada chỉ hướng cho tôi: hãy đi về phía đó, nơi mà chúng ta chân thành và mọi sự không phức tạp. nói rõ ràng những điều mình nghĩ và chỉ thế thôi. không cố gắng diễn để đạt được điều gì, bởi vì chẳng có gì bào mòn tâm hồn ta khủng khiếp hơn sự trình diễn. 
về cơ bản, hãy là một người tốt. 
tôi sẽ làm như thế, cố gắng làm một người tốt. 
giờ thì tôi về nhà. quét tước dọn dẹp.

(gần đây tôi xem lại bộ phim này và rủ ba xem cùng mình, vui vì ba thích nó. ba nói: phim hay, xây dựng nhân vật nhân văn : ) những buổi xem phim chung như thế này giữa hai cha con là điều hạnh phúc của tôi. như Seibei chưa bao giờ thấy mình bất hạnh, tôi biết mình hạnh phúc. tôi không có gì để than phiền.)

con người đau khổ nhiều bởi lẽ chúng ta sống trong đầu quá nhiều. chìm vào suy tư để giải quyết những vấn đề không thể giải quyết bằng suy tư.

tôi thấy mình cần một liều thuốc. 

đầu tháng này tôi quyết định dùng đôi chân của mình nhiều hơn, chuyển năng lượng ra ngoài: từ trí óc sang cơ thể. mỗi ngày 10,000 bước chân – mục tiêu là thế. 
tôi đã duy trì được 9 ngày, nhìn thấy được một vài thay đổi. 
cơ thể tôi khoẻ hơn, chứng viêm giảm đi, người không còn ê nhức. trước đây tôi hay nghĩ chắc mình có bệnh ẩn gì đó vì lúc nào cũng thấy đau, nhưng hoá ra không phải, là do tôi ít vận động và ngủ kém nên trong người bị viêm. giờ thì đã hết.

và tôi đã ngủ lại được. một điều thần kỳ. ngủ sớm, ngủ đủ giấc và dậy sớm! những điều tôi không thể làm được sau rất nhiều năm mất ngủ.

tôi vẫn còn ở trong đầu chứ, nhưng ít nhất không phải lúc đi bộ. tôi phát hiện mình không thể bám vào một suy nghĩ nào quá lâu khi đi. cũng có nghĩa là bớt “khổ” hơn một chút.

hôm nay là ngày thứ 9. tôi sẽ tiếp tục đi, ngày mai, ngày kia, ngày 30, ngày 100…
tôi nghĩ là tôi sẽ đi suốt đời. 
chắc là tôi đã yêu cái hoạt động này rồi: 
xỏ giày, ra khỏi nhà, ra khỏi đầu và đi.

(người ta còn nói đi bộ sẽ giúp giảm cân và nhỏ bụng nữa. nhưng tôi chưa kiểm chứng được. 100 ngày nữa tôi sẽ quay lại xác minh sau.)

đôi dòng này gửi đến các chủ tiệm cafe trong thành phố.

tôi thường lên instagram để tìm quán đẹp. và khi đi dạo ở các trang, điều tôi để ý là ngoài hình ảnh không gian, đồ ăn, thức uống thì còn có rất nhiều hình ảnh của những vị khách của quán – có người làm việc, có người trò chuyện, có người chỉ ngồi yên. điểm chung của các tấm hình này là hầu như không ai trong các vị ấy nhìn vào camera. mọi người trông rất tự nhiên và tập trung trong “không gian riêng” của mình, một không gian họ đã tự tạo ra giữa đám đông.
sự tự nhiên này đến từ việc các bức ảnh được chụp từ xa, bâng quơ, len lén.
và tôi thắc mắc: những vị khách ấy có biết mình đang bị chụp hình không? những tấm hình rồi đây sẽ được đăng lên một trang mạng xã hội nào đấy để quảng bá và thu hút thêm nhiều vị khách khác. 
họ đã đồng ý với điều đó chưa?

tôi không hiểu tại sao điều này lại thường xuyên xuất hiện và không ai thấy thế là bất thường. các hàng quán cứ hàng ngày đăng ảnh với một thái độ hồn nhiên, như rằng bức ảnh chụp một người và bức ảnh chụp một ly nước chẳng khác gì nhau.
các bạn, có lẽ đã đến lúc chúng ta thôi hồn nhiên và nghiêm túc nhìn lại sự việc này.
việc chụp hình mà chưa có sự đồng ý của người được chụp là một hành động xâm phạm riêng tư. nếu lỡ ai đó muốn việc họ đến một nơi nào là bí mật, các bạn có chịu trách nhiệm cho việc họ vô tình bị “phát hiện” hay không? và nữa, khi các bạn sử dụng hình ảnh một vị khách, đăng tải lên mạng nhằm mục đích marketing, các bạn vừa phẳng hoá vị khách đó, quy giản họ thành một công cụ quảng cáo và đặt vị trí của họ ngang hàng với cảnh trí – con người lúc này bằng một cành cây, một cái bánh, hay một ly nước. không hơn.

chúng ta đang nói đến “con người” – một đối tượng có riêng tư, có ý thức và giá trị. chúng ta cần cẩn trọng và suy xét.

có một điều là khi tôi ngồi ở The Coffee House hay một quán thuộc chuỗi nào đó, tôi chưa bao giờ lo lắng gì về việc mình bị chụp hình. đổi lại, không gian rất đại trà và có phần đơn điệu. chỉ khi tôi đến các quán “nghệ nghệ”, việc chụp hình mới diễn ra nhiều hơn. việc này không chỉ dừng lại trong phạm vi các quán cafe chất mà nó ở khắp nơi: những tiệm sách nhỏ xinh, những workshop làm gốm, làm gỗ chữa lành, những tiệm trà Nhật đậm chất thiền, những buổi triển lãm và thậm chí cả những sự kiện văn hoá.
thật ra, trong những không gian như vậy, người ta rất khó lên tiếng bởi vây quanh họ là áp lực của thẩm mỹ, của lịch sự, của bầu không khí chung. quyền lực vô hình của cái “đẹp” và đám đông có khả năng làm một cá nhân phải nhượng bộ, một lời phản đối có lẽ sẽ được cất lại để không phá hỏng không gian.
trong một gian phòng tĩnh lặng, mọi người đang cùng nhau thưởng trà, một chiếc máy ảnh đang giơ lên để lưu lại khoảnh khắc, dù biết là trong đó có mình và dù không thấy thoải mái, một vị khách sẽ chọn làm gì?
lên tiếng phản đối, và gây xáo động buổi thưởng thức của mọi người hay im lặng cho qua để giữ lại sự “tĩnh lặng”?
tôi thấy đa số người Việt mình, với tính dĩ hoà vi quý, thường sẽ chọn phương án thứ hai. cũng có nghĩa là, tính chân thật (authenticity) đã lùi về sau, nhường chỗ cho trải nghiệm. tính chân thật bị đè nén lâu ngày sẽ có hại cho chúng ta.

điều này không cần thiết phải thế.
mâu thuẫn này có thể được giải quyết dễ dàng, nếu người ta có thể ngừng việc: chụp hình mà không có đồng thuận. một lời thông báo nhỏ: ở đây, tụi mình chụp hình, bạn vui lòng cân nhắc trước khi đến. một lời xin phép: tụi mình xin phép chụp đăng lên page nhé. chỉ cần như thế thôi là đủ để trao lại cho khách hàng quyền quyết định, khi đến tức là vị khách đó đã cân nhắc kỹ và biết được điều gì sẽ diễn ra. một buổi thưởng thức tự nguyện với toàn bộ tự do.

còn đối với riêng tôi, tôi nghĩ có lẽ đã đến lúc các team marketing của mình nên sáng tạo hơn. tìm một cách nào đó để quảng bá mà không cần sử dụng hình ảnh khách hàng.
không lẽ không còn cách nào sao?

—-
một vài cái tên cụ thể mà tôi thấy chuyện này đang xảy ra là: Page of Passion, Lạc Teahouse, Hiên Concept, Củi Lũ Concept,…. những nơi này tôi đều rất có cảm tình và muốn ghé thăm nhưng vì ngại việc bị chụp hình mà tôi chưa bao giờ tới.

nếu các bạn có tình cờ đọc được post này, mong các bạn suy nghĩ.

tôi hy vọng mình mau chóng thành công. 

đặng tôi có thể chúc mừng cho thành công của người khác, một cách chân thành. (nhất là đối với những người cùng hoạt động trong lĩnh vực của tôi).

tôi thật sự muốn bản thân mình chân thành, nhưng với điều kiện bây giờ tôi không làm được.



khi nghe tin một người sắp sửa tranh một giải thưởng nào, lòng tôi lại gợn lên một cảm giác không thoải mái. nhắc nhớ tôi về vị trí của mình, như có ai bày ra trước mặt tôi một chiếc gương, soi rõ cho tôi thấy sự thiếu nỗ lực của bản thân. 
và tôi cứ thầm mong họ trượt giải, để… chờ tôi với. trong diễn giải của tôi, việc họ trượt giải có nghĩa là khoảng cách giữa tôi và họ không quá xa, và rằng tôi có thể đuổi kịp. 
“làm ơn, chờ tôi với.” tôi thiết tha.



cảm giác không cao thượng này đã có từ lúc tôi còn nhỏ, đi theo tôi đến tận bây giờ, suốt mấy chục năm ròng. đã hằn một nét quá đậm trong lòng tôi, đến nỗi tôi cảm thấy mình không thể xử lý nó bằng cách tự thuyết phục “mỗi người tự thân có một giá trị riêng. chúng ta không cần phải so sánh.” hiện tại tôi chưa làm được thế, có lẽ vì chưa đủ giác ngộ.



tôi phải mau chóng thành công thôi.
còn 100 trang giấy nữa để tôi chạm vào “thành công” của mình.



đến lúc đó,
có lẽ tôi sẽ tin tưởng ở mình nhiều hơn, 
vững vàng với mình hơn.

đến lúc đó,

sẽ chẳng còn so sánh nữa.



và tôi 
có thể chân thành,

chúc mừng thành công của người khác.

…
cho đến lúc đó.

một chiều thứ 7 của tháng tư, tôi lang thang qua công viên rồi ghé vào một tiệm sách, chọn lấy cuốn sách yêu thích của cô gái tôi thầm mến, như thể điều đó sẽ giúp tôi gần họ thêm một chút nào.
tâm trí tôi bắt đầu làm khổ tôi.
thật là, chẳng có gì làm con người khổ hơn tâm trí của chính họ.
mỗi lần thấy “khổ” tôi lại phải tự nhắc mình:
you are not your mind.

“chúng ta sử dụng ngôn ngữ để tạo ra thế giới – có nghĩa là ngôn ngữ không chỉ là phương tiện của suy nghĩ;
[…] ngôn ngữ cũng là người lèo lái. chúng ta đi đến nơi ngôn ngữ dẫn ta đến.
chúng ta nhìn thế giới như ngôn ngữ cho phép ta nhìn thấy thế giới.”
___Neil Postman.

tôi xem phim của Trấn Thành. tôi đã xem tất cả các phim điện ảnh của Trấn Thành và thực tình tôi chưa bao giờ hết ngạc nhiên khi các nhân vật trong phim khi nổi nóng lên sẽ xưng hô với người yêu của họ là mày tao. tôi không hiểu nỗi sao người ta có thể đồng thời yêu một người và gọi người đó là mày. với tôi thì hai điều này không thể cùng tồn tại trong cùng một không gian. cũng tương tự với việc gọi người yêu là “nó”. không có sắc thái tôn trọng trong cả 3 từ này. chẳng ai nói tao gọi mày là mày vì tao tôn trọng mày cả. phải không. giây phút một người dùng mày-tao với người mình yêu, nền tảng tôn trọng trong mối quan hệ của họ đã nứt gãy. tôi không chắc nhiều người có thể hồi phục được khi người yêu của họ gọi họ là mày.

từ ngữ, tự trong nó có một sắc thái nào đó, mang chứa một hay nhiều hàm ý nào đó.

trong tiếng Việt, nhất là tiếng miền Nam, tôi đặc biệt yêu mến cách người ta gọi bạn bè bằng tên. gọi tên nhau. thay vì cậu-tớ, bạn-mình, bà-tui,.. ngày đi học, đó là cách xưng hô của tôi và (không hiểu vì sao) tôi không thể gọi các bạn theo kiểu khác được. tôi thích gọi thế vì nghe nó mềm mại và thân thương. đó là sắc thái của nó và nó tạo ra trong lòng tôi một sự êm ái dễ chịu.

nói dài dòng như thế, để nói rằng: từ ngữ không đơn giản và chúng ta nên cẩn trọng với cách chúng ta dùng từ. 

dạo này, vì một lý do không trong sáng mà tôi đã cài lại app insta. công ty chủ quản của nó đề xuất cho tôi rất nhiều những nội dung về tình yêu, các mối quan hệ. nhiều người chia sẻ lời khuyên, kinh nghiệm của họ về cách ứng xử trong một mối quan hệ, thế nào là cờ xanh, thế nào là cờ đỏ, lúc nào thì nên làm gì, nhắn tin hay im lặng, tiếp tục hay chia tay… trong vô vàn các nội dung, tôi bắt gặp 1 clip ngắn làm tôi suy nghĩ; trong đoạn clip đó một chàng trai và mẹ đang quay nội dung về bare minimum hay princess treatment, chàng trai đọc lên một hành động và người mẹ sẽ đánh giá xem đó là gì.

lúc xem clip, tôi thấy mình phản ứng với từ “bare minimum” – ở cái cách mà người ta dùng nó, cũng như thái độ đối với nó.

bare minimum dịch ra tiếng Việt là mức tối thiểu.

từ này, với nghĩa tốt, đóng vai trò là thước đo hay điểm tham chiếu cho những người đang ở trong một mối quan hệ không lành mạnh, để họ nhận ra việc đang bị đối xử không tốt, đặt ra ranh giới và khuyến khích họ nâng cao tiêu chuẩn. 

tuy nhiên, qua các clip trên mạng xã hội, tôi không thấy người ta dùng từ mức tối thiểu với nghĩa này. tôi đang thấy một sự lạm dụng từ ngữ đến mức cực đoan và gần như đã biến nó thành một từ đậm đặc tiêu cực. với tôi, từ này với cách dùng của nó như hiện nay, có thể được xếp vào hàng độc hại. trong nó, có một sắc thái rất rõ ràng của một sự hạ thấp nỗ lực, triệt tiêu sự ghi nhận, trân trọng và cổ xuý cho tâm lý đòi hỏi hiển nhiên (entitlement).

hãy cụ thể một tình huống, một người đi trước mở cửa và giữ cửa cho người yêu của mình. (một hành động có thể thuộc về bất cứ giới tính nào, thuộc bất cứ kiểu quan hệ nào). hành động này được coi là bare minimum hay là princess treatment? ngay từ việc dán nhãn nó ta đã thấy có vấn đề. trả lời câu hỏi này giải quyết được chuyện gì? trong trường hợp nó là bare minimum thì sao? đồng ý rằng hành động này rất nhỏ, thể hiện phép lịch sự cơ bản, nhưng việc dán cho nó một cái nhãn bare minimum đã choàng lên một hành động lịch thiệp một màu sắc đầy tiêu cực.

một hành động, dù nhỏ thế nào, nhưng là một hành động tốt, nó có xứng đáng được ghi nhận không? người làm cái hành động nhỏ tốt ấy có xứng đáng được trân trọng không? 

nếu dùng nhãn bare minimum cho ví dụ này: “ôi, cái này có gì đâu. bare minimum thôi.” cảm giác của người tiếp nhận câu nói này sẽ ra sao? họ sẽ thấy bị làm cho nhỏ bé, không được trân trọng, thấy một nỗi buồn. 

một nỗi buồn đi kèm với một hành động tốt, trớ trêu làm sao!

chúng ta quên rằng quy chế thưởng phạt có thể cổ vũ hành vi. nguyên tắc là muốn khuyến khích điều gì thì ta thưởng cho điều đó và ngược lại. khi người ta “bị phạt” khi có hành vi tốt, người ta không làm nữa. điều tốt biến mất. việc dán nhãn “bare minimum” lên những cử chỉ dễ thương, những hành động lịch thiệp hay lãng mạn (dù nhỏ đến đâu) của người yêu mình chính là một hành động “trừng phạt.” 

nếu thực sự muốn xây dựng một mối quan hệ lành mạnh, tôi đề xuất chúng ta ngừng sử dụng từ “bare minimum” theo cách này.

khi cần nói về những yếu tố bắt buộc ta có thể dùng từ “nền tảng”, hoặc “điều kiện cần”: sự tôn trọng lẫn nhau, không bạo lực, cam kết gắn bó, giao tiếp, nỗ lực vun đắp… những điều kiện mà nếu không có nó, mối quan hệ sẽ không tồn tại. từ này mang sắc thái trung hoà và truyền tải rõ nghĩa hơn.

hãy quay lại một chút với trường hợp giữ cửa, nó có vẻ không thuộc trường hợp nền tảng lắm. không ai vì một hai lần người yêu không giữ cửa cho mình mà chia tay nhỉ? nhưng nếu nó kéo dài… cũng có thể lắm. thế thì phải làm sao, đi tìm một cái nhãn khác ư?

không phải là một cái nhãn khác mà là một cách tiếp cận khác: từ “hệ tư duy chấm điểm” sang “cán cân nỗ lực”.

cách tiếp cận bằng nhãn “bare minimum” có thiên hướng bắt lỗi, trừ điểm. người này có làm điều này, điều kia không. có – nghĩa là đạt, không – nghĩa là không đạt. nó nhìn nhận mối quan hệ theo cách cứng nhắc và bỏ qua những phức tạp của một đời sống thật.

ngược lại, “cán cân nỗ lực” có nghĩa là nhìn nhận việc duy trì mối quan hệ giống như hành động giữ cho nỗ lực của hai phía luôn ở mức cân bằng, không quá lệch trong thời gian quá dài. 

tôi sẽ tạm quy định cho mỗi một hành động tốt của một người là +1 điểm (trên cán cân nỗ lực của người đó) và mỗi một ghi nhận từ phía còn là +0.3 điểm. đúng, tôi cho rằng biết ghi nhận là một điểm cộng. một mối quan hệ tốt và phát triển lành mạnh là khi cả hai bên cán cân đều cao điểm tương đương nhau. 

tôi cho rằng với cách nhìn này, hai người sẽ có thể tránh được sự cực đoan và có dữ liệu đánh giá khách quan tình trạng mối quan hệ của mình. họ có thể giao tiếp khi phát hiện cán cân bị lệch và đưa ra điều chỉnh. không phát hoảng lên chỉ vì có một “bare minimum” nào đó không được đáp ứng. 

trong thực tế, có những giai đoạn cán cân bị lệch do một người đang cạn kiệt năng lượng tinh thần, gặp vấn đề thể chất hoặc áp lực cuộc sống. sự chênh lệch tạm thời này không lập tức phá hủy mối quan hệ, miễn là nó được nhìn nhận đúng đắn. người đang nỗ lực nhiều hơn cần được ghi nhận sự gánh vác của họ. và khi người kia vượt qua giai đoạn khó khăn, nếu thực sự muốn vun đắp, họ sẽ tự giác nỗ lực để bù đắp và cân bằng lại cán cân ấy.

mối quan hệ bền vững được xây dựng từ một chuỗi liên tục của những hành động, sự ghi nhận nỗ lực và nghệ thuật duy trì sự cân bằng. một nhãn dán “bare minimum” với hàm ý xem nhẹ và phán xét không làm được điều đó.

tóm lại là, hãy cận trọng với những từ ngữ xu hướng trên mạng xã hội. “chúng ta dùng ngôn ngữ để tạo ra thế giới.” lạm dụng một từ có sắc thái độc hại, điều trả giá có thể chính là mối quan hệ của bạn.

lúc tôi viết ví dụ phim Trấn Thành, tôi đã không nghĩ bài sẽ dài thế này.
tôi chân thành cảm ơn ai đã đọc đến hết.

hôm nay tôi muốn viết về một chiếc ôm: chiếc ôm của những người chở nhau trên xe máy.

ý tưởng cho bài viết này đến với tôi từ nhiều năm trước nhưng chưa bao giờ tôi thực sự viết ra, bởi vì nó có phần khô khan và không lãng mạn cho một hành động (được cho là) lãng mạn. tôi viết từ trải nghiệm và quan sát của mình: thật sự thì, việc ôm một người từ đằng sau khá… mỏi. cụ thể là mỏi tay và mỏi cổ vai gáy.

với đôi cánh tay của chúng ta, trạng thái tự nhiên của nó là buông thõng xuống. khi choàng tay ra ôm người phía trước, người ngồi sau không còn ở trạng thái thoải mái nữa. họ phải dùng lực để nâng cánh tay lên, giữ nó ở đó và không có một điểm tựa nào. đôi cánh tay ấy sẽ mỏi theo thời gian, giống như việc người ta rồi sẽ mỏi nếu cầm lâu một ly nước dù rất nhẹ. rồi thì, người đó còn phải điều chỉnh vị trí ngồi, tiến sát người phía trước hơn và còn phải nghiêng đầu nữa, để tránh sự cản trở của những chiếc nón bảo hiểm cồng kềnh. hàng loạt những điều chỉnh nhỏ ẩn dưới một chiếc ôm tưởng chừng đơn giản.

tôi muốn ghi nhận những cánh tay mỏi âm thầm đó, những nỗ lực của một người vì yêu thương một người mà chấp nhận việc mình không hoàn toàn ở một tư thế thoải mái. vì tôi biết, có rất nhiều người lặng im, họ thương và họ không bao giờ kể lể.

nên tôi kể thay họ, vào một chiều thứ 7 rảnh rỗi.

nếu chúng ta đã có đủ may mắn để nhận lấy một cái ôm từ đằng sau trên chiếc xe máy, xin nhớ rằng: một cánh tay ôm là một cánh tay mỏi và điều đó không là hiển nhiên.
và bạn có thể nói: nếu em mỏi thì hãy cứ ngồi thoải mái.
chúng ta sẽ ôm nhau,

ở một nơi khác.