an ordinary someone

đôi dòng này gửi đến các chủ tiệm cafe trong thành phố.

tôi thường lên instagram để tìm quán đẹp. và khi đi dạo ở các trang, điều tôi để ý là ngoài hình ảnh không gian, đồ ăn, thức uống thì còn có rất nhiều hình ảnh của những vị khách của quán – có người làm việc, có người trò chuyện, có người chỉ ngồi yên. điểm chung của các tấm hình này là hầu như không ai trong các vị ấy nhìn vào camera. mọi người trông rất tự nhiên và tập trung trong “không gian riêng” của mình, một không gian họ đã tự tạo ra giữa đám đông.
sự tự nhiên này đến từ việc các bức ảnh được chụp từ xa, bâng quơ, len lén.
và tôi thắc mắc: những vị khách ấy có biết mình đang bị chụp hình không? những tấm hình rồi đây sẽ được đăng lên một trang mạng xã hội nào đấy để quảng bá và thu hút thêm nhiều vị khách khác. 
họ đã đồng ý với điều đó chưa?

tôi không hiểu tại sao điều này lại thường xuyên xuất hiện và không ai thấy thế là bất thường. các hàng quán cứ hàng ngày đăng ảnh với một thái độ hồn nhiên, như rằng bức ảnh chụp một người và bức ảnh chụp một ly nước chẳng khác gì nhau.
các bạn, có lẽ đã đến lúc chúng ta thôi hồn nhiên và nghiêm túc nhìn lại sự việc này.
việc chụp hình mà chưa có sự đồng ý của người được chụp là một hành động xâm phạm riêng tư. nếu lỡ ai đó muốn việc họ đến một nơi nào là bí mật, các bạn có chịu trách nhiệm cho việc họ vô tình bị “phát hiện” hay không? và nữa, khi các bạn sử dụng hình ảnh một vị khách, đăng tải lên mạng nhằm mục đích marketing, các bạn vừa phẳng hoá vị khách đó, quy giản họ thành một công cụ quảng cáo và đặt vị trí của họ ngang hàng với cảnh trí – con người lúc này bằng một cành cây, một cái bánh, hay một ly nước. không hơn.

chúng ta đang nói đến “con người” – một đối tượng có riêng tư, có ý thức và giá trị. chúng ta cần cẩn trọng và suy xét.

có một điều là khi tôi ngồi ở The Coffee House hay một quán thuộc chuỗi nào đó, tôi chưa bao giờ lo lắng gì về việc mình bị chụp hình. đổi lại, không gian rất đại trà và có phần đơn điệu. chỉ khi tôi đến các quán “nghệ nghệ”, việc chụp hình mới diễn ra nhiều hơn. việc này không chỉ dừng lại trong phạm vi các quán cafe chất mà nó ở khắp nơi: những tiệm sách nhỏ xinh, những workshop làm gốm, làm gỗ chữa lành, những tiệm trà Nhật đậm chất thiền, những buổi triển lãm và thậm chí cả những sự kiện văn hoá.
thật ra, trong những không gian như vậy, người ta rất khó lên tiếng bởi vây quanh họ là áp lực của thẩm mỹ, của lịch sự, của bầu không khí chung. quyền lực vô hình của cái “đẹp” và đám đông có khả năng làm một cá nhân phải nhượng bộ, một lời phản đối có lẽ sẽ được cất lại để không phá hỏng không gian.
trong một gian phòng tĩnh lặng, mọi người đang cùng nhau thưởng trà, một chiếc máy ảnh đang giơ lên để lưu lại khoảnh khắc, dù biết là trong đó có mình và dù không thấy thoải mái, một vị khách sẽ chọn làm gì?
lên tiếng phản đối, và gây xáo động buổi thưởng thức của mọi người hay im lặng cho qua để giữ lại sự “tĩnh lặng”?
tôi thấy đa số người Việt mình, với tính dĩ hoà vi quý, thường sẽ chọn phương án thứ hai. cũng có nghĩa là, tính chân thật (authenticity) đã lùi về sau, nhường chỗ cho trải nghiệm. tính chân thật bị đè nén lâu ngày sẽ có hại cho chúng ta.

điều này không cần thiết phải thế.
mâu thuẫn này có thể được giải quyết dễ dàng, nếu người ta có thể ngừng việc: chụp hình mà không có đồng thuận. một lời thông báo nhỏ: ở đây, tụi mình chụp hình, bạn vui lòng cân nhắc trước khi đến. một lời xin phép: tụi mình xin phép chụp đăng lên page nhé. chỉ cần như thế thôi là đủ để trao lại cho khách hàng quyền quyết định, khi đến tức là vị khách đó đã cân nhắc kỹ và biết được điều gì sẽ diễn ra. một buổi thưởng thức tự nguyện với toàn bộ tự do.

còn đối với riêng tôi, tôi nghĩ có lẽ đã đến lúc các team marketing của mình nên sáng tạo hơn. tìm một cách nào đó để quảng bá mà không cần sử dụng hình ảnh khách hàng.
không lẽ không còn cách nào sao?

—-
một vài cái tên cụ thể mà tôi thấy chuyện này đang xảy ra là: Page of Passion, Lạc Teahouse, Hiên Concept, Củi Lũ Concept,…. những nơi này tôi đều rất có cảm tình và muốn ghé thăm nhưng vì ngại việc bị chụp hình mà tôi chưa bao giờ tới.

nếu các bạn có tình cờ đọc được post này, mong các bạn suy nghĩ.