an ordinary someone

Ngày 1/12/2025 – thứ hai, đầu tuần, đầu tháng – hai mẹ con dắt nhau đi khám tổng quát. Bệnh viện Hoà Hảo là nơi được chọn, theo sự giới thiệu của Ba.
Trong ký ức của tôi, đây là một nơi uy tín với giá thành rẻ, trước đây từng khá có tiếng trong giới học sinh, vì ở đây người ta trả kết quả bằng tiếng Anh rất thuận tiện cho việc nộp hồ sơ du học.
Bẵng đi hơn 15 năm, bây giờ tôi mới quay trở lại.
Và ấn tượng mà Hoà Hảo của hiện tại để lại cho tôi là một cảm giác ngượng ngùng xuyên suốt. Có đến ba lần nơi đây làm cho tôi cảm thấy ngượng, thấy xấu hổ – sự xấu hổ không phải vì bản thân đã làm điều gì sai mà vì có một ranh giới đã bị vượt qua, hay tệ hơn là không được nhìn đến.

Ngượng ngùng lần thứ nhất – Phòng thay đồ khu chụp X-quang.
Một căn phòng nhỏ, đơn giản với diện tích khoảng hai mét vuông, có hai lối vào ra ở cùng một vách được che chung bởi một tấm rèm lớn. Trong không gian đó, hai rổ đồ được đặt sẵn, một dơ một sạch, để thay. Và đó là tất cả. Không có vách ngăn, không có rèm cho riêng từng người. Một không gian tập thể. Tôi bước vào phòng và giật mình khi thấy có hai người khác đang thay đồ. Tất cả né tránh ánh mắt nhau; đưa mắt nhìn lên trần, nhìn xuống sàn gạch hay hướng tới một nơi vô định nào để không phải thấy và bị nhìn thấy nỗi ngượng ngùng đang hiện diện. Mỗi người tìm cho mình một góc kín đáo (!?), thường là sát tường, và cố gắng nhanh chóng hoàn thành việc thay đồ để mau mau được ra khỏi phòng.
Khái niệm riêng tư đã bị lãng quên trong phòng thay đồ khu X-quang của bệnh viện. Hay vì đây là bệnh viện nên người ta thấy không còn cần thiết chú ý đến riêng tư nữa?

Cú sốc thứ hai – Phòng siêu âm tim.
Khu vực này là một dãy gồm nhiều phòng và lần này các phòng khám dĩ nhiên đã được ngăn cách với nhau (bằng những tấm rèm). Ở hành lang trước các dãy phòng, người đi khám bệnh ngồi chờ gọi đến lượt mình trên những chiếc ghế nhựa màu trắng được bố trí sẵn. Khi tôi đang ngồi đợi với một người bên cạnh thì cả hai được gọi vào cùng một lúc. Đúng vậy, hai người được gọi một lúc, vào chung một phòng khám! Lúc này tôi đã thấy lạ, và y như rằng vừa bước vào thì một người đã nằm sẵn trên giường. Áo của họ đã được kéo lên, phần trên cơ thể họ, trong một thoáng, đã phơi bày ra trước mắt tôi khi tôi chưa kịp tránh. Bác sĩ siêu âm tim cho họ, tôi và người kế tiếp ngồi trong cùng một không gian, cũng trên những chiếc ghế màu trắng, đặt ngay cạnh giường. Một ít phút sau thôi, tôi là người nằm trên chiếc giường đó, trải nghiệm cùng một cảm giác trần trụi và xấu hổ, phải phơi bày cơ thể mình trước mặt, không chỉ bác sĩ, mà còn trước những bệnh nhân bất đắc dĩ khác có mặt cùng thời điểm. Chỉ nằm đó, không suy nghĩ được gì. Cảm giác như con người thu nhỏ lại, co rút lại và ta không thật sự nhìn vào bất cứ nơi nào hay lên một khuôn mặt nào nữa. Có cái gì như tan ra: là phẩm giá?

Ngượng ngùng lần thứ 3 – Phòng khám phụ khoa.
Lần này là một trải nghiệm gián tiếp. Tôi được phát số 99, ngồi đợi ngoài hành lang cạnh một chị mang số 97. Chị đậm người, nghe giọng nói hình như người Phú Yên, trên khuôn mặt không giấu được vẻ bối rối của người lần đầu đi khám sức khoẻ. Chị cho tôi xem kết quả xét nghiệm và hỏi tôi về những con số. Chúng tôi trò chuyện với nhau. Một cuộc trao đổi ngắn ngủi, nhưng đã có một mối tương giao được hình thành. Tôi biết chị rõ hơn so với người ngồi cách tôi hai mét.
Lát sau, hai chị em được gọi vào trong và chờ thêm ít phút trước khi vào phòng khám (lúc này đã được khám riêng từng người). Chị vào trước tôi, và đây là lúc cảm giác kia lại xuất hiện: tôi nghe được những điều vốn dĩ không nên nghe. Bác sĩ hỏi chị những câu hỏi riêng tư tế nhị về đời sống tình cảm, những điều đáng lý chỉ nên ở riêng trong căn phòng đó, chỉ nên được biết bởi một vài con người đó, thì giờ đây lại xuyên qua không gian lọt vào tai tôi, rõ ràng. Tôi đã nghe tất cả. Giọng bác sĩ vang to còn vách ngăn cửa trượt thì quá mỏng. Như tôi đang xâm phạm vào vùng đất cá nhân của chị. Tôi nghe trong câu trả lời của chị có lẫn sự rụt rè, ngơ ngác của một người lao động bình dân lần đầu đi khám, nghe được một điều gì như là sự yếu thế trong giọng nói khe khẽ ấp úng của chị. Và bởi vì đã “biết” chị từ trước khi cả hai cùng chờ đợi ở ngoài, bỗng dưng tôi thấy xót thương.

Ba trải nghiệm trong lần đi khám sức khoẻ hôm đó tại bệnh viện khiến tôi suy nghĩ về quyền riêng tư và cảm giác xấu hổ của người bệnh. Liệu có quá đáng không khi đòi hỏi những điều đó trong không gian bệnh viện? Các bệnh nhân khi tìm đến bác sĩ có lẽ cũng đã chấp nhận những điều này, không phải sao?

Tôi và gia đình đã từng đi khám tổng quát ở nhiều nơi. Trong những lần đi khám đó, chúng tôi chưa từng phải thay đồ trước mặt người lạ, hay khám tim trước mặt ai khác ngoài bác sĩ. Thật ra, sự xấu hổ sẽ vẫn luôn ở đó dù ở bệnh viện nào, cao cấp hay bình dân. Đó là sự xấu hổ nguyên sơ khi con người ý thức được hoàn cảnh bất toàn của mình. Cảm giác này có từ khi con người mới sinh ra, và tôi nghĩ nó sẽ chẳng bao giờ mất đi khi chúng ta còn tồn tại. Nhưng hình như ở các bệnh viện khác, nơi chi phí cao hơn, cảm giác này được để ý đến, được “chăm sóc” – bằng một vách ngăn, một tấm rèm, một lượt khám riêng hay một lời nói nhỏ. 
Tôi biết bản thân mình may mắn. 
Bởi sau lần khám này, tôi có thể có những lựa chọn khác. Nhưng còn nhiều người, họ có ít lựa chọn hơn tôi, và để họ, vì thế mà phải chấp nhận không tự nguyện việc cơ thể mình bị phơi bày quá mức, thì chẳng phải là chua xót quá sao? Hay việc mất riêng tư này là cái giá vô hình mà người ta phải trả?
Ở đây tôi không so sánh về chất lượng dịch vụ, giữa bệnh viện này hay bệnh viện kia: trải nghiệm có dễ chịu hay không, ân cần hay không, giao tiếp có tử tế hay không? Những chuyện ấy, suy cho cùng, chỉ là phần bề mặt. Tôi nói về một điều căn bản con người: sự xấu hổ của chúng ta và nhu cầu được giữ riêng tư – điều mà hiện nay theo tôi, một cách vô tình, bệnh viện Hoà Hảo đã không chú ý đến, và hệ luỵ là để nó diễn ra như là hiển nhiên.
Bệnh viện là một không gian đặc biệt, nơi đây con người trở nên nhỏ bé. Người bệnh luôn ở một vị thế thấp hơn trong tương quan với bác sĩ. Giữa sự bất cân xứng quyền lực này, chính thái độ của bác sĩ hay bệnh viện là điều quan trọng nhất giữ lại cho người bệnh |nhân vị| của họ, giữ cho con người không bị biến thành đơn thuần là: một ca bệnh. Một sự nhìn nhận đúng mực, một sự có mặt dịu dàng. Đôi khi như vậy thôi là đủ để con người toàn vẹn phẩm giá của mình giữa bất lực và ốm đau.
Quay lại với bệnh viện Hoà Hảo, thật ra không cần những giải pháp tốn kém, chỉ cần bệnh viện có cái nhìn đúng về sự xấu hổ của người bệnh. Lắp thêm những rèm ngăn trong phòng thay đồ khu X-quang, khám riêng cho từng bệnh nhân trong phòng siêu âm tim và tế nhị hơn trước những thông tin của bệnh nhân ở phòng khám phụ khoa. Chỉ cần như thế.

Chỉ cần như thế thôi.